Nếu hai doanh nghiệp cùng tạo ra 20 tỷ lợi nhuận nhưng một bên cần 100 tỷ vốn còn bên kia cần 300 tỷ vốn, chúng ta có nên xem chất lượng của chúng là giống nhau?
1. ROE cho ta một góc nhìn, nhưng chưa đủ
ROE đặt lợi nhuận sau thuế cạnh vốn chủ sở hữu. Điều này hữu ích, nhưng vốn chủ sở hữu có thể thay đổi mạnh bởi cấu trúc nợ. Một doanh nghiệp sử dụng nhiều nợ có thể làm ROE tăng dù economics của hoạt động kinh doanh không thay đổi tương ứng.
Trong giáo trình, ROIC được dùng để trả lời một câu hỏi khác: để tạo ra mức lợi nhuận này, doanh nghiệp thực sự cần bao nhiêu vốn cho tài sản cố định và vốn lưu động? Đây là lý do ROIC được nối trực tiếp với cách doanh nghiệp vận hành.
Cách tách này rất có ích. Một doanh nghiệp có thể có biên lợi nhuận cao nhưng phải bỏ ra lượng tài sản rất lớn; một doanh nghiệp khác có biên mỏng hơn nhưng quay vòng vốn rất nhanh. Hai con đường khác nhau có thể tạo ra một mức ROIC tương tự.
2. Beer X: lợi nhuận nhìn hấp dẫn nhưng vốn bỏ ra mới là phần quyết định
Ví dụ Beer X trong bài giảng bắt đầu với một nhà máy công suất khoảng 20 triệu lít/năm. Tổng tài sản cố định dự kiến là 230 tỷ đồng. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần tiền cho tồn kho và khoản phải thu, nhưng được bù một phần bởi khoản phải trả cho nhà cung cấp, thuế phải nộp và lương phải trả.
| Khoản mục | Giá trị theo bài giảng | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| Tài sản cố định | 230 tỷ | Nhà máy và các tài sản vận hành khác |
| Tồn kho | 21 tỷ | Nguyên liệu và thành phẩm cần duy trì |
| Khoản phải thu | 15,6 tỷ | Tín dụng dành cho nhà phân phối |
| Các khoản phải trả | 19 tỷ | Nhà cung cấp, thuế và lương hỗ trợ vốn lưu động |
| Net Working Capital | 17,6 tỷ | Vốn lưu động ròng cần bỏ vào hoạt động |
| Tổng vốn hoạt động ước tính | 247,6 tỷ | PPE + Net Working Capital |
Giáo trình tiếp tục giả định lợi nhuận trước thuế khoảng 31,2 tỷ đồng. Đặt lợi nhuận đó cạnh 247,6 tỷ vốn hoạt động, kết quả minh họa là ROIC khoảng 12,6%.
Không chỉ hỏi “doanh nghiệp lãi bao nhiêu?”, mà phải hỏi “để tạo ra khoản lãi đó, doanh nghiệp phải khóa bao nhiêu vốn trong nhà máy, tồn kho và khoản phải thu?”.
3. ROIC cao có thể tạo ra một vòng lặp rất đẹp
Theo logic trong giáo trình, một công ty giữ được ROIC cao có thể tăng trưởng mà không phải liên tục đổ thêm lượng vốn quá lớn. Hàng bán nhanh hơn giúp vòng quay vốn tốt hơn; vị thế với nhà cung cấp có thể cho phép doanh nghiệp chiếm dụng vốn; và lợi thế cạnh tranh giúp duy trì biên lợi nhuận.
Khi đó, tăng trưởng lợi nhuận không nhất thiết phải đi kèm tăng tài sản theo cùng tốc độ. Phần tiền dư có thể được tái đầu tư vào cơ hội mới hoặc trả lại cho cổ đông. Ngược lại, một doanh nghiệp thâm dụng vốn có thể tăng doanh thu và lợi nhuận nhưng vẫn đòi hỏi capex lớn liên tục.
4. Vì sao ROIC chỉ là điểm bắt đầu?
Một con số ROIC cao trong một năm không đủ để kết luận có MOAT. Câu hỏi quan trọng hơn là nó có bền vững hay không, và vì sao. Nếu ROIC hấp dẫn kéo dài, nhà phân tích phải đi tiếp: doanh nghiệp giữ chân khách hàng bằng gì, có lợi thế chi phí không, có quyền lực với nhà cung cấp/khách hàng không, và đối thủ có thể sao chép economics đó dễ đến đâu.
Vì vậy, trên ValueLab, ROIC không phải một “filter thần kỳ”. Nó là cánh cửa từ số liệu tài chính bước sang nghiên cứu chất lượng doanh nghiệp.
Muốn học cách tự làm một bài research như vậy?
Trong chương trình học, phần public được mở rộng thành bài tập, model, đọc báo cáo và thảo luận doanh nghiệp thực tế.
Xem lộ trình họcBài viết được biên tập từ giáo trình nội bộ do tác giả cung cấp, nhằm minh họa phương pháp nghiên cứu và phục vụ mục đích giáo dục. Các số liệu/case trong bài được giữ theo tài liệu gốc, chưa được cập nhật hoặc kiểm chứng độc lập tại thời điểm xuất bản prototype. Không phải khuyến nghị đầu tư.